System domofonowy
Domofony to nie tylko wygoda i ułatwienie przy wpuszczaniu gości, to również podstawowe zabezpieczenie mieszkań i domów. Zamknięcie drzwi prowadzących do klatki schodowej jest nie tylko dodatkową przeszkodą do pokonania, próby sforsowania której są widoczne zresztą z daleka. Domofony to również bariera psychologiczna. Obca osoba kręcąca się na klatce schodowej wzbudza zainteresowanie mieszkańców. Podobnie rzecz się ma w przypadku domofonów w domach jednorodzinnych. Można - owszem - przeskoczyć płot, lecz trudno to później racjonalnie wytłumaczyć. Zresztą płot może też stanowić przeszkodę niełatwą do pokonania ze względu na wysokość, konstrukcję oraz zabezpieczenie przed przechodzeniem ponad nim.
Na system domofonowy składają się następujące elementy:
- bramofon (zewnętrzny panel domofonowy),
- unifon (słuchawka domofonowa),
- zasilacz (wraz elektronika sterującą systemem domofonowym),
- rygiel elektromagnetyczny i odpowiedni zamek mechaniczny.
Bramofon
Bramofon - jak sama nazwa wskazuje - jest częścią systemu domofonowego, która jest montowana przy bramie (furtce) i spełnia funkcje przywołania i rozmowy. Solidne bramofony mają najczęściej płyty czołowe wykonane z aluminium poddanego obróbce chemicznej lub stali nierdzewnej. Są zatem trwałe i odporne na trudne warunki pracy. Bramofony renomowanych producentów są zabezpieczone przed wpływem czynników atmosferycznych. Niemniej jednak wskazane jest jednak zabezpieczenie bramofonu, aby nie był bezpośrednio narażony na opady deszczu, silne wibracje lub na nadmierną ilość kurzu. Wielu producentów domofonów proponuje różnego rodzaju osłony, uszczelnienia i daszki do bramofonów.
 Bramofon COMMAX |
 Bramofon Sinthesi URMET |
 Bramofon MIWUS |
Bramofon zawiera mikrofon oraz głośnik osłonięte dodatkowo aluminiową siatką. W płycie czołowej znajdują się przyciski do wywoływania abonenta (unifonu). Przyciski w bramofonach są podświetlane, dzięki czemu nazwiska (ew. numery mieszkań) mieszkańców są dobrze widoczne również w nocy. Po naciśnięciu przycisku następuje wywołanie odpowiedniego unifonu modulowanym sygnałem dźwiękowym. W przypadku budownictwa wielorodzinnego tych przycisków jest tyle, ilu abonentów jest podłączonych do systemu domofonowego. Każdy przycisk jest przyporządkowany standardowo jednemu unifonowi w jednym mieszkaniu. Istnieje również możliwość przyporządkowania kilku unifonów jednemu przyciskowi. Sygnał przywołania jest wtedy słyszany w kilku unifonach jednocześnie. Z każdego unifonu można rozmawiać z gościem, z każdego z nich można - przez naciśnięcie odpowiedniego przycisku - zwolnić zaczep rygla elektromagnetycznego i wpuścić gościa do domu. Ponadto w przypadku systemów domofonowych wielomieszkaniowych panel zewnętrzny domofonu może być rozbudowywany za pomocą elementów modułowych, co umożliwia złożenie bramofonu z odpowiednią ilością przycisków.
Modułowa konstrukcja bramofonów stwarza też i inne możliwości. Jedną z nich jest rozbudowa instalacji domofonowej np. o klawiaturę numeryczną. W takim przypadku drzwi lub furtkę można otworzyć za pomocą zaprogramowanego wcześniej kodu, po wprowadzeniu którego rygiel jest automatycznie zwalniany. Nie ma konieczności szukania klucza w kieszeni i trafiania nim w zamek (zwłaszcza gdy jest ciemno i zimno). Jeszcze lepszym rozwiązaniem jest zastosowanie czytnika zbliżeniowego. Wówczas wystarczy zbliżyć kartę zbliżeniową lub breloczek (nawet bez wyjmowania z kieszeni) do takiego czytnika, aby można było wejść. Czytnik zbliżeniowy ma jeszcze jedną zaletę. Otwiera drzwi tylko wtedy, gdy ktoś zbliży aktywny transponder (kartę lub breloczek). Po zgubieniu transpondera można go wykasować z pamięci czytnika i po kłopocie. W przypadku kodu nigdy nie możemy być pewni, że nie znają go osoby postronne.
Unifon
Podstawowym zadaniem unifonu montowanego w mieszkaniu jest nawiązanie łączności z bramofonem. Oprócz możliwości prowadzenia rozmowy między mieszkańcem a odwiedzającym unifon posiada przycisk do zwalniania rygla elektromagnetycznego. Unifony są wykonywane w kilku wersjach instalacyjnych. Ponieważ nie ma jednego przyjętego standardu, to spotyka się urządzenia do systemów domofonowych 2-, 4- lub 5-przewodowych. Przymierzając się do wymiany unifonu na inny warto najpierw sprawdzić ilość podłączonych do niego przewodów.
 Unifon UTOPIA URMET |
 Unifon ATLANTICO URMET |
 Unifon DP-20HR COMMAX |
Często też występują unifony do łączności interkomowej, które umożliwiają prowadzenie rozmowy między poszczególnymi unifonami. W tym przypadku istnieje również możliwość wywoływania innych unifonów dzięki dodatkowym przyciskiem. Najczęściej unifony interkomowe mają wbudowany tylko jeden przycisk i kilka miejsc zasłoniętych zaślepkami do szybkiej rozbudowy przycisków przywoławczych. Należy również podkreślić, iż te dodatkowe przyciski funkcyjne systemu domofonowego mogą być użyte np. do włączania oświetlenia klatki schodowej, załączania oświetlenia zewnętrznego, do otwierania dodatkowego rygla elektromagnetycznego lub sterowania bramą wjazdową.
Rzadziej - przede wszystkim ze względu na cenę - spotyka się głośnomówiące wersje unifonów. Takie urządzenie stwarza możliwość prowadzenia rozmowy bez konieczności podnoszenia słuchawki.
Zasilacz
W rzeczywistości tylko w niektórych systemach domofonowych można mówić o odrębnym zasilaczu. Niektórzy producenci umieszczają zasilacz w unifonie i w ten sposob zasilają cały system domofonowy.
Wielu producentów wyprowadza - w miarę możliwości - układy elektroniczne z bramofonu i umieszcza je w urządzeniach zasilająco-sterujących. Te urządzenia są montowane z reguły wewnątrz pomieszczeń. Takie rozwiązanie zmniejsza awaryjność systemu ze względu na uszkodzenia powodowane przez trudne warunki atmosferyczne. Ponadto ewentualne dewastacje przynoszą mniejsze szkody i są mniej atrakcyjne dla różnej maści "radioamatorów".
Takie urządzenie zasilająco-sterujące powinno zatem dostarczać wszystkich napięć stałych i zmiennych niezbędnych do zasilania i sterowania systemem domofonowym. Ponadto konstrukcja takiego urządzenia powinna umożliwiać:
- regulację wzmocnienie sygnału mikrofonu,
- regulację wzmocnienie sygnału głośnika,
- regulację sygnału przywołania.
W przypadku systemów z łącznością interkomową zasilacz powinien odseparowywać interkomową linię łączności wewnętrznej od domofonowej linii łączności zewnętrznej. Dzięki temu przy furtce wejściowej nie słychać rozmowy prowadzonej wewnątrz domu.
Rygiel elektromagnetyczny i zamek drzwiowy
Nieodłączną częścią systemu domofonowego jest rygiel elektromagnetyczny służący do zdalnego otwierania drzwi wejściowych bądź furtki. Jest on montowany w słupku furtki lub futrynie drzwi na wysokości zamka mechanicznego tak, aby rygiel blokował się na zapadce zamka. Zważywszy na fakt, iż z założenia nie można otworzyć drzwi wejściowych lub furtki klamką, stąd zamek mechaniczny powinien posiadać dźwignię zapewniającą cofnięcie zapadki przy obracaniu klucza w kierunku przeciwnym do zamykania. Furtka wejściowa powinna być oczywiście zabezpieczona przed zdjęciem z zawiasów. Ponadto furtka bądź drzwi wejściowe powinny zamykać się samoczynnie z odpowiednią siłą, aby nastąpiło zatrzaśnięcie zamka. Celowe jest więc stosowanie hydraulicznych zamykaczy drzwiowych.
Rygle elektromagnetyczne występują w kilku wersjach. Najczęściej spotyka się:
- rygiel zwykły - otwarcie drzwi po doprowadzeniu napięciu,
- rygiel z pamięcią - "pamięta" sygnał zwalniający do czasu otwarcia drzwi, pamięć jest kasowana po otwarciu i zamknięciu drzwi (przydatne zwłaszcza przy sterowaniu impulsowym rygla, np. w systemach 2-przewodowych),
- rygiel z wyłącznikiem - po przesunięciu blokady zaczep jest otwarty, nie ma więc konieczności otwierania drzwi przyciskiem z unifonu (przydatne np. przy prowadzeniu działalności usługowej w domu, na czas której zaczep jest otwarty na stałe),
- rygiel z wyłącznikiem i pamięcią (kombinacja dwóch poprzednich wersji),
- rygiel rewersyjny - otwarcie następuje po wyłączeniu napięcia.
 Rygiel zwykły BIRA |
 Rygiel z pamięcią BIRA |
 Rygiel z wyłącznikiem BIRA |
Istotną sprawą jest sposób otwierania furtki w przypadku domu jednorodzinnego i drzwi wejściowych do budynku wielorodzinnego od wewnątrz. Przy czym rozważamy tu przypadek wychodzenia mieszkańca z domu. Najpowszechniejszym rozwiązaniem jest zastosowanie klamki od wewnątrz drzwi umożliwiającej najzwyklejsze otwarcie drzwi. Oczywiście z zewnątrz powinna być zamontowana nieruchoma gałka lub uchwyt. Takie rozwiązanie nie zawsze sprawdza się w przypadku furtki, przez szczeliny której można przełożyć rękę i nacisnąć klamkę. W takim przypadku można zastosować nieruchome gałki z obu stron drzwi lub furtki. Otwieranie drzwi lub furtki następuje za pomocą przycisku umieszczonego w pobliżu, jednak w miejscu niedostępnym z zewnątrz. Przycisk taki spełnia analogiczną rolę, jak przycisk otwierania drzwi w unifonie systemu domofonowego. W tym miejscu również można zastosować klawiaturę lub czytnik zbliżeniowy.
Instalacja systemu domofonowego
Połączenie między panelem zewnętrznym i ryglem elektromagnetycznym a zasilaczem domofonowym umieszczonym w domu jest realizowane za pomocą kabla wielożyłowego - ilość żył zależy od rodzaju wybranego zestawu domofonowego. Ilość przewodów między bramą a domem wynosi:
- 2 dla domofonu dwuprzewodowego,
- od 8 lub 9 dla domofonów z jednym przyciskiem, każdy dodatkowy przycisk funkcyjny zwiększa ilość żył o 1.
Rys.1. Schemat blokowy połączeń systemu domofonowego 4+N
stosowanego np. przez firmę URMET
Jeśli przed układaniem przewodów nie jest wybrany konkretny typ domofonu, to zaleca się, aby przy planowaniu instalacji założyć większą ilość żył, niż wynika to z konkretnej potrzeby. Należy pamiętać, że są zestawy 2-żyłowe, ale też występują zestawy 12-żyłowe. Ponadto zawsze można pokusić się w trakcie eksploatacji o rozbudowę systemu domofonowego, np. o dodatkowy przycisk w bramofonie.
Rys.2. Schemat blokowy systemu domofonowego Commax;
2 przewody do bramofonu i 2 przewody do rygla
Do wykonywania instalacji domofonowych powszechnie stosuje się przewody wielożyłowe miedziane typu YTDY o średnicy żyły 0,5mm, w izolacji i powłoce PCW. Przewody te powinny być układane w rurkach instalacyjnych. Zewnętrzna instalacja domofonowa powinna być wykonana kablem doziemnym typu XzTKMXpw. Jest to kabel z wiązkami parowymi z z żyłami miedzianymi średnicy 0,5mm. Jest to kabel żelowany, w izolacji i powłoce z polietylenu z dodatkową osłoną przeciwwilgociową (laminowana taśma aluminiowa). Kable te można układać w kanałach kablowych lub bezpośrednio w ziemi. Przy większych odległościach należy stosować - w obu przypadkach - przewody z grubszymi żyłami, np. 0,8mm.
Autor: Aleksy Kordiukiewicz
